CHÂN DUNG TRIẾT GIA III (PLATÔN, khoảng 380 tCn)
Đưa lên mạng ngày 8-3-2019
Từ khóa : Triết gia (Khái niệm) ; Platôn – Trích đoạn
        C1


CHÂN DUNG TRIẾT GIA (III) :
TRIẾT GIA VÀ Ý KIẾN VIÊN
(khg 380 tCn)

Tác giả: Platôn
Người dịch: Nguyễn Văn Khoa

*

Triết gia là người «yêu hiểu biết». Nhưng thế nào là người yêu hiểu biết? Mẩu đối thoại sau đây giữa Sôkratês với Glaukôn[1] là một trích đoạn từ Cộng Hòa (The Republic, q. 5, đoạn 479e).  

*

(…)

SÔKRATÊS : Vậy thì, kẻ nào đảo mắt nhìn qua vô số sự vật đẹp đẽ nhưng vẫn không thấy nổi cái đẹp tuyệt đối, mà cũng chẳng theo nổi người muốn nâng mình lên tới tầm ngắm nghĩ này, kẻ nào nhìn thấy vô số chuyện công chính nhưng vẫn không thấy nổi bản thân công lý là gì, và còn bao nhiêu kẻ khác nữa trong bao nhiêu trường hợp tương tự…  thì ta phải nói sao về họ nhỉ? Ta sẽ nói rằng mọi phán đoán của họ đều chỉ là những ý kiến chứ không phải là tri thức, đúng không?

GLAUKÔN : Đảm bảo.

SÔKRATÊS : Nhưng những người nhìn thấy cái tuyệt đối, cái vĩnh hằng, cái  bất biến… thì ta có thể nói là họ có tri thức chứ không chỉ có ý kiến, phải không?

GLAUKÔN : Cũng chắc chắn như vậy.

SÔKRATÊS : Và có phải chúng ta cũng đã nói về cả hai loại người này, rằng họ đều có sự gắn bó, có lòng yêu, một bên với những sự vật là đối tượng của khoa học, và bên kia với những thứ là đối tượng của ý kiến? Ta còn so sánh loại người sau với những kẻ tai vẫn nghe các âm thanh du dương, mắt vẫn chăm chăm nhìn các sắc màu đẹp đẽ, nhưng đầu thì cứ luôn luôn phủ quyết cái đẹp tuyệt đối, không bao giờ chịu nhìn nhận sự tồn tại của nó như hiện thực. Cậu còn nhớ chứ?

GLAUKÔN : Có, tôi vẫn nhớ.

SÔKRATÊS : Như vậy, chúng ta đâu có bất công, vì đã gọi họ một cách «không chính đáng» là những người yêu ý kiến[2] chứ không phải là người yêu hiểu biết! Liệu họ sẽ rất tức giận với chúng ta, vì đã mô tả họ như thế không nhỉ?

GLAUKÔN : Không! Không ai được phép tức giận trước sự thật. Tôi sẽ nhắc nhở họ như vậy.

SÔKRATÊS : Như vậy, chỉ những người yêu sự thật – cái nguyên lý cốt tủy  trong mỗi sự vật – mới đáng được gọi là người yêu hiểu biết chứ không phải chỉ là kẻ yêu ý kiến, là triết gia (philosophos) chứ không phải là ý kiến viên (philodoxos). Cậu đồng ý không nào?

GLAUKÔN : Không nghi ngờ.

Platôn,
Cộng Hòa,
(The Republic = La République,
q. V, 479 e)


[1]  Glaukôn (Γλαύκων, khg. 445-… tCn) con của Ariston với Periktionê, anh Adeimantos và Platôn. Là một trong những thanh niên thường lui tới với Sôkratês (ông kém Triết gia khoảng 25 tuổi), Glaukôn xuất hiện trong các đối thoại sau của Platôn: Parmedidês, Rượu Lời Sau Tiệc (Symposion) và nhất là Cộng Hòa, nơi ông là người đối thoại chính của Sôkratês trong đoạn đời sau gọi là Ẩn dụ và Huyền thoại Cái hang.

[2] HL: φιλόδοξος = philodoxos (sn philodoxoi). Các từ  liên hệ : δόξα = doxa = opinion = ý kiến ; δοκεῖν = dokein = to appear, to seem, to think, to accept trong tiếng Anh = có vẻ, có dáng vẻ như…