Sổ tay giáo dục
  • 3 PHỐI CẢNH XÃ HỘI HỌC (L. MOONEY, D. KNOX, C. SCHACHT, 2007)

    Các lý thuyết trong xã hội học cung cấp cho chúng ta nhiều phối cảnh khác nhau để quan sát thế giới xã hội chung quanh. Một phối cảnh chỉ đơn giản là một quan điểm, hay một cách nhìn vào thế giới...

    Xem tiếp >>
  • XÃ HỘI HỌC, KHOA HỌC VỀ CÁC THIẾT CHẾ (P. FAUCONNET & M. MAUSS, 1900)

    Mọi cá nhân đều tìm thấy [những thói quen tập thể về ngôn ngữ, phong tục, cuộc sống gia đình, đời sống kinh tế, v. v…] trong điều kiện hoàn toàn hình thành và như thể đã được thiết định sẵn, bởi vì anh ta không hề làm ra chúng mà chỉ tiếp nhận từ bên ngoài...

    Xem tiếp >>
  • XÃ HỘI KHÁC VỚI TỔNG SỐ CÁ NHÂN THÀNH VIÊN (É. DURKHEIM, 1901)

    Nhưng bởi vì xã hội được cấu thành từ những cá nhân, đối với thông kiến, dường như đời sống xã hội không thể có nền móng nào khác ngoài ý thức cá nhân[2], bằng không có vẻ như nó sẽ lơ lửng trong không khí và bay lượn trong khoảng trống...

    Xem tiếp >>
  • “CÁC SỰ KIỆN XÃ HỘI PHẢI ĐƯỢC XỬ LÝ NHƯ SỰ VẬT” (É. DURKHEIM, 1895, 1901)

    Émile Durkheim (1858-1917) là nhà xã hội học lớn nhất của Pháp trong khoảng cuối thế kỷ XIX - đầu thế kỷ XX. Trong ý chí xây dựng xã hội học như một khoa học đặc thù (sui generis), ông trở thành đại biểu của khuynh hướng duy xã hội về mặt phương pháp («duy xã hội luận = sociologisme»)...

    Xem tiếp >>
  • SỰ KIỆN XÃ HỘI, SỰ KIỆN TÂM LÝ (É. DURKHEIM, 1895)

     Một giải thích thuần túy tâm lý về các sự kiện xã hội không thể tránh làm thất thoát tất cả những gì là đặc trưng của chúng, nghĩa là tính chất xã hội. Điều đã che mắt từng ấy nhà xã hội học về sự bất cập của phương pháp này là bởi họ thường gán cho các hiện tượng xã hội một số trạng thái tâm lý tương đối xác định và đặc biệt như điều kiện quyết định...

    Xem tiếp >>
  • XÃ HỘI KHÔNG PHÂN TÁN THÀNH NHỮNG CÁ NHÂN (A. COMTE, 1851)

    Theo truyền thống học thuật, Auguste Comte là cha đẻ của khoa xã hội học, vì ông là người đã đặt ra từ «sociologie» để chỉ môn học này (mà trước năm 1839 ông còn gọi là «physique sociale» = vật lý học xã hội), đồng thời là một trong những lý thuyết gia đầu tiên của nó.

    Xem tiếp >>
  • «CÁM DỖ XEM KHÁM PHÁ XƯA NHƯ ĐÓNG GÓP CHO KHOA HỌC HIỆN ĐẠI» (A. CROMBIE, 1952)

    Do đó, những vấn đề chính đối với giới sử gia khoa học là: con người đã đặt ra loại câu hỏi nào, vào thời điểm cụ thể nào, về thế giới tự nhiên?...

    Xem tiếp >>
  • GIẢ THUYẾT XƯA, QUY CHIẾU SAI CHO LÝ THUYẾT HIỆN ĐẠI (J.-B. D’ALEMBERT, 1759)

    Đúng là các giả thuyết khác nhau mà người hiện đại nghĩ ra để giải thích hệ thống thế giới đều đã được người xưa tưởng tượng ra trước; và nếu chúng ta coi như, trong loại giả thuyết này, những cái có vẻ là thực đều có khả năng hiện ra một cách khá tự nhiên trong tâm trí...

    Xem tiếp >>
  • VÌ MỘT LỊCH SỬ KHOA HỌC TOÀN DIỆN (P. TANNERY, 1904)

    Ở đây, tôi chỉ muốn cân nhắc chương trình của một bộ môn lịch sử khoa học toàn diện, với giả định rằng nó là hoàn toàn khả thi. Một bộ môn như thế phải bao gồm vừa phần lịch sử tổng quát, vừa phần lịch sử chuyên biệt...

    Xem tiếp >>
  • SAI LẦM XEM THƯỜNG LỊCH SỬ KHOA HỌC (C. J. SINGER, 1931)

    Tự họ, các học giả phân biệt lịch sử phát triển của môn học mà họ theo đuổi với công việc họ đang làm để đưa nó tới những bước phát triển mới. Sự phân biệt này là một trong nhiều hệ quả của sự chuyên môn hóa. Ở các học giả của thế kỷ thứ XVII và XVIII – ít chuyên môn hơn, nhưng không kém văn hóa hơn...

    Xem tiếp >>
  • MỘT LỊCH SỬ KHOA HỌC THANH LỌC KHỎI NHỮNG SAI LẦM ? (A. SAVÉRIEN, 1766)

    Như vậy, tôi trở về nguồn cội của từng Khoa học hay từng Kỹ thuật đặc thù, và không rời bỏ trình tự thời gian, theo dõi những bước tiến của nó. Nhờ vậy, tôi tạo ra được nhiều bức họa biệt lập, biểu hiện của mọi nỗ lực mà tinh thần con người đã cống hiến nhằm thực hiện các đối tượng đã cấu thành chúng...

    Xem tiếp >>
  • LỊCH SỬ KHOA HỌC TRONG LỊCH SỬ NỀN VĂN MINH (G. SARTON, 1913)

    Chỉ toàn bộ lịch sử của khoa học mới cho phép chúng ta đánh giá một cách chính xác sự tiến hóa của khoa học trong một thời đại hay trong một môi trường cụ thể. Thật vậy, điều thường xảy ra là, hoặc một môn học không còn được theo đuổi nữa trong khi một bộ môn khác lại tiến triển, hoặc nền văn hóa khoa học ...

    Xem tiếp >>
  • GIÁ TRỊ, TẦM ẢNH HƯỞNG CỦA LỊCH SỬ KHOA HỌC (F. RUSSO, 1967)

    Cho dù công lao của một Galilei, một Descartes, một Newton, một Darwin, một Pasteur là xứng đáng đến đâu, thực ra họ đều có ít tự do trong những sáng tạo của mình hơn là họ đã tưởng, và như chúng ta thường vẫn còn nghĩ...

    Xem tiếp >>
  • LỊCH SỬ KHOA HỌC LÀ THIẾT YẾU… (E. MACH, 1883)

    Quyển sách này không nhằm giảng dạy những định lý của cơ học. Thay vì một giáo trình, độc giả sẽ tìm thấy ở đây một công trình giải thích và phê phán được thúc đẩy bởi tinh thần chống siêu hình. [...]

    Xem tiếp >>
  • LỊCH SỬ KHOA HỌC CÓ ÍCH CHO CHÍNH KHOA HỌC (P. LANGEVIN, 1926)

    Thời còn là sinh viên tại Ecole Normale (Trường Sư phạm)*, tôi đã phải làm một bài giảng về hyđro peoxit, như chúng tôi đều vẫn phải lần lượt làm. Sách giáo khoa – loại «giáo lý» đáng ngưỡng mộ của khoa học thực nghiệm...

    Xem tiếp >>
  • BỐN ĐỐI TƯỢNG CỦA LỊCH SỬ KHOA HỌC (J.-B. D’ALEMBERT, 1750)

    Lịch sử tổng quát và luận chứng của khoa học và kỹ thuật bao gồm bốn đối tượng sau: những hiểu biết, những ý kiến, những tranh luận, và những sai lầm của chúng ta...

    Xem tiếp >>
  • «TA CHƯA BIẾT MỘT KHOA HỌC KHI CHƯA BIẾT LỊCH SỬ CỦA NÓ» (A. COMTE, 1830)

    Thật dễ thấy rằng chỉ có một quan hệ ngoài mặt giữa việc nghiên cứu một khoa học theo phương pháp gọi là lịch sử và sự hiểu biết thực sự lịch sử hiện thực của môn học này...

    Xem tiếp >>
  • LỊCH SỬ KHOA HỌC LÀ VÔ ÍCH CHO TIẾN BỘ KHOA HỌC (C. BERNARD, 1865)

    Claude Bernard (1813-1878) là một nhà khoa học hàng đầu của Pháp. Điều này không ngăn cản ông có một số ý kiến khó lòng được các giới học thuật, trước cũng như sau ông, chấp nhận – như ta sẽ thấy trong trích đoạn dưới đây, và các ý kiến trái ngược được dịch đăng song song.

    Xem tiếp >>
  • VĂN HÓA (BRONISLAW MALINOWSKI, 1932)

    Hành vi điển hình – đặc trưng của trạng thái văn minh – khác biệt cơ bản với hành vi của động vật ở trạng thái tự nhiên. Dù văn hóa của hắn đơn giản đến đâu, con người luôn luôn có một bộ dụng cụ, vũ khí, đồ dùng trong nhà; hắn vận động trong một môi trường xã hội vừa hỗ trợ, vừa kiểm soát hắn cùng một lúc; hắn giao tiếp với những người khác bằng ngôn ngữ, và đạt tới sự hình thành những khái niệm lý tính, tôn giáo hay ma thuật...

    Xem tiếp >>
  • 3 PHỐI CẢNH XÃ HỘI HỌC (MOONEY, KNOX, SCHACHT, 2007)

    Các lý thuyết trong xã hội học cung cấp cho chúng ta nhiều phối cảnh khác nhau để quan sát thế giới xã hội chung quanh. Một phối cảnh chỉ đơn giản là một quan điểm, hay một cách nhìn vào thế giới...

    Xem tiếp >>
  • NGHỆ THUẬT SUY LUẬN (BERTRAND RUSSELL, 1942)

    Đây là bài thứ hai trong loạt bài của Bertrand Russell đã đăng trong tủ sách «Làm Thế Nào Để = How To Series» của nhà xuất bản Haldeman-Julius...

    Xem tiếp >>
  • PHƯƠNG PHÁP QUY NẠP (ANNETTE VIRIEUX-REYMOND, 1970)

    Ta nhận thấy có hai trình tự sự kiện và một tương quan giữa hai trình tự đó, thế là ta nâng tương quan này lên thành định luật. Ví dụ, Sadi Carnot...

    Xem tiếp >>
  • 4 QUY TẮC DIỄN DỊCH (RENÉ DESCARTES, 1637)

    Và giống như một số lượng đa tạp những điều luật thường cung cấp cơ hội và lý cớ cho những thói hư tật xấu, khiến cho một nhà nước có khi lại vận hành tốt hơn với ít luật lệ, nhờ chúng dễ được tuân thủ chặt chẽ hơn trong điều kiện ít ỏi...

    Xem tiếp >>
  • CHỈ CÓ KHOA HỌC VỀ CÁI PHỔ QUÁT” (ARISTOTELÊS)

    Ta thường ghép ý niệm khoa học với ý tưởng về sự khám phá ra những hiện thực, và những hiện thực này là có thể với tới, nhận thức được. Như vậy, phải chăng cảm nhận bằng giác quan, hay nhận thức, là khoa học? hoặc nếu nó không phải là khoa học, thì ta phải định nghĩa khoa học như thế nào? Đấy là vấn đề Aristotelês đặt ra ở đây (Organon, Derniers Analytiques)...

    Xem tiếp >>
  • SỰ KIỆN LỊCH SỬ (LUCIEN FEBVRE, 1953)

    Mục đích của sử học là phát hiện ra những sự thật về quá khứ, và công trình nghiên cứu lịch sử là một tập hợp những sự kiện được thiết lập dựa trên các quy tắc của phương pháp sử học, rồi kết nối với nhau...

    Xem tiếp >>
  • VĂN HÓA (RALPH LINTON, 1945)

    Trong các nghiên cứu khoa học, thuật từ văn hóa không bao hàm một sự nhấn mạnh về ý tưởng giá trị thường đi đôi với nó trong sử dụng thông tục. Văn hóa đề cập đến mọi phương cách sống của một xã hội, chứ không chỉ giới hạn vào những phong thái mà xã hội cho là cao sang hơn, đáng mong muốn hơn...

    Xem tiếp >>
  • CHỦ NGHĨA TƯƠNG ĐỐI VĂN HÓA

    Nhân loại đang sống dưới sự đe doạ của một cuộc thánh chiến giữa các nền văn minh dựa trên tôn giáo - có thể không còn là trong tương lai xa hay gần nữa mà đã bắt đầu. Nếu phải xây dựng những thành lũy chống chiến tranh ngay từ bây giờ trong tâm trí con người, thì tình thế đã rất khẩn trương, dù chưa đến nỗi tuyệt vọng...

    Xem tiếp >>
  • SỰ KIỆN LỊCH SỬ (LANGLOIS & SEIGNOBOS, 1898)

    Sự kiện lịch sử biểu hiện những hiện tượng có bản chất rất khác nhau. Từ cùng một tài liệu, người ta có thể rút ra đủ thứ sự kiện, về văn bản, ngôn ngữ, bút pháp, về các sự kiện khác, tục lệ, biến cố…

    Xem tiếp >>
  • VĂN HÓA (EDWARD SAPIR, 1924)

    Văn hóa là một thuật từ căn bản nhưng không dễ định nghĩa trong các khoa học nhân văn và khoa học xã hội. Căn bản vì nó được dùng trong mọi ngành học thuật, khó định nghĩa không những vì tự nó đã bao gồm nhiều cách hiểu...

    Xem tiếp >>
  • HÊRODOTOS, SỬ GIA CHUYÊN NGHIỆP ĐẦU TIÊN (1961)

    Nhìn từ quan điểm lịch sử, hiển nhiên là sử học đã tồn tại trước Hêrodotos, trước các văn thi sĩ, thậm chí trước cả Hêsiodos và Hômeros: có thể nào ta tưởng tượng được rằng, đã từng có, ở đâu đó, những con người không hề nghĩ ngợi, và không bao giờ kể lại, một cách nào đấy, những gì từng xảy ra cho họ...

    Xem tiếp >>